Bodrum’un Deprem Riski ve Elektrik Tesisatında Sismik Koruma Standartları

Bodrum, Ege Denizi’ndeki aktif fay hatlarının üzerinde yer alan, 1. derece deprem bölgesinde bulunan bir yerleşimdir. Yakın geçmişte yaşanan sarsıntılar, binaların statik sağlamlığı kadar, mekanik ve elektrik tesisatlarının da depreme dayanıklı olması gerektiğini acı bir şekilde hatırlatmıştır. Bir deprem anında binanın yıkılmaması yetmez; elektrik panolarının devrilmemesi, kabloların koparak yangın çıkarmaması, jeneratörlerin yerinden oynamaması ve acil aydınlatmaların devreye girmesi hayati önem taşır. Ne yazık ki konut ve işletmelerde elektrik tesisatının "sismik güvenliği" genellikle göz ardı edilir. Bu teknik rehberde, bir Bodrum elektrikçi uzmanlığıyla, deprem anında ve sonrasında can güvenliğini sağlamak için elektrik altyapısında alınması gereken sismik önlemleri inceleyeceğiz.

Deprem ve Elektrik: İkincil Felaketlerin Önlenmesi

Depremlerdeki yaralanmaların ve hasarların önemli bir kısmı, sarsıntı sonrası çıkan yangınlardan veya düşen ağır ekipmanlardan kaynaklanır. Elektrik kontağı, deprem sonrası yangınların bir numaralı sebebidir. Kabloların gerilip kopması, kısa devre oluşturması veya trafoların devrilmesi bu riski doğurur.
Sismik korumanın iki temel amacı vardır:
1. Can Güvenliği: Ağır elektrikli cihazların (pano, avize, jeneratör) insanların üzerine düşmesini engellemek.
2. Fonksiyonun Sürdürülmesi: Depremden hemen sonra yangın pompası, acil aydınlatma, haberleşme sistemleri gibi kritik sistemlerin çalışmaya devam etmesini sağlamak.

1. Pano ve Cihazların Sabitlenmesi (Sismik Restraint)

Evlerdeki veya işletmelerdeki ana dağıtım panoları, genellikle ağırdır ve duvara/zemine sadece basit vidalarla tutturulur. Şiddetli bir sarsıntıda bu panolar yerinden fırlayabilir.
Bodrum elektrikçi uygulamalarında şu standartlar aranmalıdır:
Çelik Dübel ve Sismik Takozlar: Ayaklı tip (dikili) panolar, zemine sismik yükleri taşıyabilecek çelik dübellerle sabitlenmelidir. Duvar tipi panoların montajında ise duvarın taşıyıcılığı kontrol edilmelidir.
Jeneratör ve Trafo Sabitleme: Jeneratörler titreşimli çalıştığı için yaylı izolatörler üzerindedir. Ancak depremde bu yaylardan fırlayabilirler. Jeneratörlerin kaidesine "Sismik Sınırlayıcılar" (Snubbers) takılmalıdır. Bu parçalar normal çalışmada titreşime izin verirken, deprem anında cihazı kilitler ve devrilmesini önler.

2. Kablo Tavaları ve Sismik Askılama

Özellikle oteller, otoparklar ve büyük villalarda elektrik kabloları tavana asılı "kablo tavaları" üzerinden gider. Deprem anında bu tavalar beşik gibi sallanır. Eğer doğru askılanmazsa, tavalar kopup aşağı düşebilir veya sallanarak duvarlara çarpıp kabloları kesebilir.
Çapraz Gergiler (Bracing): Kablo tavalarının her 9-12 metresinde bir, sağa-sola ve öne-arkaya sallanmayı önleyen çapraz çelik halatlı veya rotlu gergiler kullanılmalıdır. Bu gergiler, tavanın hareketiyle tavanın hareketini senkronize eder.

3. Esnek Bağlantılar (Dilatasyon Geçişleri)

Büyük binalar, depremde farklı hareket eden bloklardan oluşur (Dilatasyon). Elektrik kabloları bu blokların arasından geçerken, deprem anında blokların birbirine yaklaşması veya uzaklaşması sonucu gerilip kopabilir.
Esnek Kablo ve Busbar: Dilatasyon noktalarında kabloların gerilmemesi için "S" şeklinde pay bırakılmalı veya özel esnek bağlantı parçaları kullanılmalıdır. Busbar (enerji dağıtım barası) sistemlerinde ise mutlaka "Dilatasyon Modülü" (esnek parça) kullanılmalıdır. Bu parçalar +/- 50mm hareketi tolere edebilir.

4. Deprem Sensörü ve Otomatik Kesiciler

Deprem anında elektriğin ve doğalgazın otomatik kesilmesi, yangın riskini sıfıra indirir.
Sismik Sensör (Deprem Rölesi): Binanın temel kirişine monte edilen bu cihaz, sismik dalgaları (P ve S dalgaları) algılar. Ayarlanan şiddetin üzerinde bir sarsıntı hissettiğinde:
1. Ana elektrik şalterini (Motorlu Şalter veya Açtırma Bobini ile) kapatır.
2. Doğalgaz hattındaki solenoid vanayı kapatarak gaz akışını keser.
3. Jeneratörün çalışmasını engeller (Gaz kaçağı varsa jeneratör kıvılcımı patlamaya yol açabilir).
4. Asansörleri en yakın kata getirip kapıları açar.
Bu sistem, özellikle Bodrum’daki toplu konut siteleri ve oteller için zorunlu ve hayati bir yatırımdır.

5. Acil Durum Aydınlatması ve Yönlendirme

Deprem gece olduğunda elektrikler kesilecektir. Panik halindeki insanların binayı güvenle terk edebilmesi için kaçış yollarının aydınlık olması gerekir.
Kitli Armatürler: Koridor, merdiven ve çıkış kapılarındaki aydınlatmaların içinde batarya kiti olmalıdır.
Exit (Çıkış) Levhaları: Yeşil renkli, sürekli yanan ve elektrik kesilse bile 3 saat yanmaya devam eden yönlendirme levhaları monte edilmelidir.
Montaj Güvenliği: Ağır avizeler ve tavan armatürleri, depremde başımıza düşmemesi için sadece elektrik kablosuyla değil, ek çelik tellerle tavana asılmalıdır.

6. Akü ve UPS Güvenliği

Sistem odalarında veya garajlarda bulunan UPS aküleri çok ağırdır. Depremde bu akülerin devrilmesi, asit dökülmesine ve kısa devre yangınlarına yol açar. Aküler mutlaka çelik raflar içinde, kuşaklarla sabitlenmiş (bağlanmış) olmalıdır.

Sonuç: Deprem Öldürmez, İhmal Öldürür

Bodrum’da yaşamak, deprem gerçeğiyle yaşamayı gerektirir. Binanızın betonunun sağlam olması yetmez; içindeki mekanik ve elektrik sistemlerin de bu sarsıntılara göre tasarlanması gerekir. Sismik koruma, "olsa da olur" bir detay değil, teknik bir zorunluluktur. Evinizde veya işletmenizde yapacağınız tadilatlarda, çalışacağınız Bodrum elektrikçi ekibinden, malzemeleri sadece duvara vidalamasını değil, deprem yüklerini hesaplayarak sismik standartlara (IEC 60068, yönetmelikler) uygun montaj yapmasını talep edin. Unutmayın, deprem anında sönmeyen bir acil aydınlatma veya yangın çıkarmayan bir pano, hayat kurtarır.